Władysław „Vlado” Kristl

ur. 1923, zm. 2004

– Nie mam wam nic do zaoferowania: żadnych idei, rad lub interpretacji – wyznał po projekcji swoich filmów Vlado Kristl – Jedynym sensem tworzenia jest zaburzanie istniejącego porządku konwencji – dodał. Ta wypowiedź dość dobrze tłumaczy wybory, jakie na przestrzeni lat kierowały drogą twórczą Kristla. W 1951 roku, dwa lata po ukończeniu Akademii Sztuk Pięknych w Zagrzebiu, wraz z Vjenceslavem Richterem, Aleksandarem Srnecem i Ivanem Piceljem założył kolektyw EXAT 51, którego celem była integracja różnego typu gałęzi twórczych: sztuki, projektowania, architektury i urbanizmu w jeden obszar badań wizualnych. Uniwersalnym językiem tej nowej dziedziny miał stać się konstruktywizm, ponieważ jedynie on – zdaniem artystów – był zdolny sprostać wyzwaniom współczesności. O ile Richter czy Picelj sztukę traktowali jako narzędzie badawcze, które na wzór metod naukowych może przyczynić się do rozwoju ludzkości, o tyle Kristl uprawiał sztukę geometryczną kierowany wyłącznie ciekawością, a także chęcią sprzeciwu wobec dominującej estetyki realizmu socjalistycznego. Natomiast gdy wreszcie zdetronizował ją konstruktywizm artysta porzucił go na rzecz ekspresyjnego malarstwa materii. Jednak jeszcze w latach 50. Kristl tworzył serie obrazów i rysunków, które nazywał Kompozycjami. Wypełniały je układy nachodzących na siebie kolorowych kształtów i figur geometrycznych, co sprawiało wrażenie sekwencyjności. Inne Kompozycje na jednej płaszczyźnie przedstawiały kilka odrębnych struktur geometrycznych – tak jakby każda z nich stanowiła jedną z faz tego samego dynamicznego układu elementów. Wprowadzenie na płaszczyznę obrazu następstwa i ruchu zapowiadało późniejszą fascynację Kristla animacją. Na początku lat 60. artysta stworzył dwa ikoniczne dla historii filmów animowanych dzieła: La Peau De Chagrin oraz Don Kichota. W tym ostatnim wyraźnie widać wpływ wcześniejszych zainteresowań sztuką geometryczną. Z kolei krótkometrażowy film Generał w ironiczny sposób przedstawiający ówczesnego przywódcę Jugosławii Josipa Broza Tito stał się przyczyną politycznych represji wymierzonych w artystę, które zmusiły go do emigracji do Niemiec.

Vlado Kristl (1923 – 2004) – chorwacki artysta wizualny w latach 50. związany z kolektywem EXAT 51, a także z grupą filmowców i animatorów Zagrzeb Film. W drugiej połowie lat 50. emigruje do Chile, by jednak po kilku latach powrócić do Jugosławii, gdzie porzuca malarstwo i grafikę na rzecz tworzenia animacji i filmów krótkometrażowych. W 1962 roku zmuszony jest wyjechać z kraju po skandalu, jaki wybucha wokół jego filmu Generał. Osiedla się w Hamburgu, gdzie wykłada na Akademii Sztuk Pięknych i tworzy kolejne, coraz bardziej obrazoburcze i anarchistyczne filmy. Jego twórczość trudno jest ująć w jakiekolwiek ramy. Choć swoją karierę zaczynał od fascynacji geometrią i abstrakcją, w późniejszych latach powrócił do sztuki figuratywnej, a nawet portretowej. Martin Brady, brytyjski akademik piszący pracę doktorską o twórczości Kristla, po latach wspominał, że artysta od początku przepowiadał porażkę tego projektu, nie wierząc, że jego dorobek artystyczny uda się obudować jakimkolwiek aparatem teoretycznym. Nie pomylił się.

Pokaż opis